Hollanda’daki büyük süpermarket zincirleri, Gazze’deki savaşa yönelik eleştirilere ve kamuoyundaki tepkilere rağmen İsrail menşeli ürünleri raflarda tutmaya devam ediyor. Salı günü ANP haber ajansına konuşan Albert Heijn ve Jumbo yetkilileri, İsrail ürünlerinin satışını sürdüreceklerini bildirdi. Lidl ise ürün yelpazesiyle ilgili görüşmelerini sürdürse de, İsrail menşeli ürünler hâlâ raflarda yer alıyor.
Süpermarketler hangi ürünlerin etkilendiğini açıkça belirtmezken, Çokuluslu Şirketler Araştırma Merkezi’nden Lydia de Leeuw, genellikle hurma ve patates gibi tarım ürünlerinin İsrail’den geldiğine dikkat çekiyor. Süpermarketler ise İsrail fıstığı, dolmalık biber ve avokado gibi ürünleri örnek gösteriyor.
Zincir mağazalar, ulusal ve uluslararası mevzuata uyduklarını, İsrail ile ticarette henüz bir yaptırım uygulanmadığını ve işgal altındaki topraklardan gelen ürünlerin satışta olmadığını vurguluyor. Ancak Lydia de Leeuw, İsrail ürünlerinin gerçekte nereden geldiğinin tespit edilemediğini, “İsrail’de üretilmiştir” etiketiyle işgal altındaki Filistin topraklarından gelen ürünler arasında ayrım yapılamadığını belirtiyor.
Gent Üniversitesi’nden siyasi ekonomi araştırmacısı Dawid Walentek ise, süpermarketlerin öncelikle marka imajına odaklandığını ve müşterilerin farklı ülkelerden ürün seçmesinin kolay olduğunu dile getiriyor. Walentek, “Şirketler prensipte para kazanmak ister. Ürünler satılıyorsa, kaldırmak için bir nedenleri yok,” görüşünde.
Walentek ayrıca, İsrail ürünlerinin satışıyla ilgili net bir yasak gelirse işlerinin kolaylaşacağını, ancak şu anda Avrupa Birliği’nin İsrail ile ortaklık anlaşmasını askıya alıp almayacağına dair görüşmeler yaptığını söylüyor. Geçmişte Rusya’dan gelen gıdalara uygulanan yaptırımların etkisinin düşük olduğunu, benzer önlemlerin İsrail ürünlerine de sınırlı etki edebileceğini kaydediyor.
Hollanda İstatistik Kurumu’na göre 2022’de İsrail’den 2,7 milyar avro değerinde ithalat yapıldı. İsrail’den ithal edilen ürünler arasında ham petrol, ilaç, elektronik cihazlar ve tarım ürünleri bulunuyor. Walentek, tarım ürünlerinin İsrail ekonomisinde çok küçük bir kısmı (%1-2) oluşturduğuna dikkat çekse de, özellikle bazı İsrailli çiftçiler için ihracatın önemli gelir kaynağı olduğunu belirtiyor.
Süpermarketlerin İsrail ürünlerini satmaması halinde Hollanda’ya ürün gönderilemeyeceğini, ancak diğer ülkelerin talebi karşılayabileceğini söyleyen Walentek, “Hollanda süpermarketleri satmazsa, diğer ülkeler satacaktır,” ifadelerini kullanıyor. Araştırmacı, bu tür adımların esas olarak tüketicilere iyi hissettirmekle sınırlı olduğunu düşünüyor.
