Bilim insanları bulaşıcı esnemenin nedenini ve beynin rolünü açıkladı

İlk bakışta basit ve sıradan bir refleks gibi görülen esneme, uzun süredir bilim insanlarının merak konusu olmaya devam ediyor. Sadece neden esnediğimiz değil, neden başkasının esnemesinin bizde de aynı tepkiyi tetiklediği sorusu üzerine yapılan bilimsel araştırmalar, bu etkinin tesadüf olmadığını ortaya koyuyor.

Kalabalık ortamlarda bir kişinin esnemesi, kısa sürede başkalarını da etkileyebiliyor. Bilim insanları, bunun beynin bilinç devreye girmeden taklit mekanizmasını çalıştırmasından kaynaklandığını belirtiyor. Kişinin yüz kaslarındaki hareket, beynimizde otomatik bir zincir başlatarak vücudu aynı hareketi yapmaya hazırlıyor. Bu sebeple, bulaşıcı esnemeyi bastırmak, yarıda kesilmiş bir hapşırığı kontrol etmeye benzetiliyor.

Nörobilimciler, bulaşıcı esnemenin merkezinde ayna nöron sisteminin bulunduğunu söylüyor. Bu sistem, başkasının hareketini gördüğümüzde beynin ilgili bölgelerini sanki o hareketi biz yapıyormuşuz gibi aktive ediyor. Özellikle esneme, bu taklit mekanizmasının en belirgin örneklerinden biri olarak gösteriliyor.

Nottingham Üniversitesi’nde yapılan laboratuvar deneyinde, gönüllülere esneyen insanların videoları izletildi ve katılımcıların yaklaşık yarısının doğrudan esnediği gözlemlendi. Ayrıca, esnemeyen kişilerin de beyinlerinde esneme dürtüsüne dair sinirsel aktiviteler artış gösterdi.

Uzmanlar, bulaşıcı esnemenin herkeste aynı şekilde ortaya çıkmayabileceğini, özellikle dört yaşın altındaki çocuklarda ve bazı nörolojik farklılıklara sahip bireylerde daha az görüldüğünü belirtiyor. Ayrıca, empati ve sosyal bağların da bu refleksi etkileyebileceği ifade ediliyor fakat her kişinin farklı tepkiler vermesi doğal karşılanıyor.

Sadece insanlarla sınırlı kalmayan bu refleksin, köpekler ve primatlar gibi bazı hayvanlarda da gözlemlendiği bildirildi. Özellikle yakın sosyal ilişkiye sahip bireyler arasındaki esneme senkronizasyonunun daha güçlü olduğu tespit edildi.

Bazı teorilerde esnemenin, beyin sıcaklığını düzenlemek veya grup içindeki uyanıklık seviyesini eşitlemek için gelişmiş olabileceği öne sürülüyor. Modern yaşamda bu refleksin hayati bir rolü kalmasa da, insan bedeninin hâlâ çevresiyle uyum içinde olduğunu gösteriyor.

Araştırmacılar, bulaşıcı esnemenin basit bir refleks olmanın ötesinde beyin ve sosyal yaşam arasındaki güçlü bağlantılara işaret ettiğini vurguluyor. Bir dahaki sefere esnerken bunun biyolojik ve evrimsel bir geçmişi olduğunu hatırlamanın faydalı olabileceği belirtiliyor.