Bulgaristan’da süt ve gıda sektöründe yapısal sorunlar ve yüksek kâr marjı tespit edildi

Bulgaristan Rekabeti Koruma Komisyonu, ülkenin gıda piyasasına yönelik hazırladığı ayrıntılı raporu yayımladı. Özellikle süt ve süt ürünlerinde tedarik zincirinde ciddi yapısal sorunlar tespit edildiğine dikkat çekildi. Komisyon Başkanı Rosen Karadimov, çalışmanın amacının şirketleri olumsuz göstermek değil, sektördeki kronik dengesizlikleri kamuoyunun gündemine taşımak olduğunu belirtti.

Raporu hazırlayan Zhelyo Boychev, 2020-2024 yılları arasında çiğ süt üretiminin yüzde 25, taze süt üretiminin yüzde 8, peynir üretiminin yüzde 9, kaşar üretiminin yüzde 14 ve yumurta üretiminin yüzde 17 gerilediğini açıkladı. Aynı dönemde süt ve süt ürünleri ithalatında ise yüzde 43’lük bir artış yaşandı. Komisyon, sektörün yoğunlaşmasına işaret ederek son yıllarda artan birleşme ve satın almaların rekabeti daha da zorlaştırdığını vurguladı.

Ayrıca ulusal kalite standartlarının eksikliği, kurumsal denetim zafiyetleri, yükselen üretim maliyetleri ve kalıcı personel sıkıntısının sektör üzerindeki baskıyı artırdığı belirtildi. Büyük perakende zincirlerinin ülke genelindeki yayılımı ve fiyatlandırma stratejileri de raporda ele alındı. Özellikle büyük şehirlerde çok sayıda zincir faaliyet gösterirken, bazı bölgelerde yalnızca birkaç büyük market zincirinin bulunması bölgesel eşitsizliğe yol açıyor. Sofya’da yıllık kişi başı gelirin yaklaşık 55 bin avro olduğu; Vidin’de ise bu rakamın 7 bin 100 avro seviyesinde kaldığı ifade edildi.

Raporun fiyat analizine göre, incelenen on büyük zincirin ürünlerinde alışılmışın dışında yüksek ticari kâr marjları tespit edildi. Sütte, teslimat fiyatına göre marjlar yüzde 2 ile yüzde 59 arasında, indirim sonrası yüzde 77’ye kadar çıktı. Peynirde yüzde 21 ile yüzde 66 arasında, indirim sonrası ise yüzde 82’ye dayandı. Kaşarda ise yüzde 10 ile yüzde 62 arasında olan marjlar, azami yüzde 91’e ulaştı. Büyük boy yumurtada ise yüzde 20 ile yüzde 89 arasında değişen marjlar kaydedilirken, tedarikçi indirimi uygulanmadı. Mineralli suda ise teslimat fiyatına göre yüzde 13 ile yüzde 72, indirim sonrası ise yüzde 135’e varan artışlar belirlendi.

Komisyon, bu yüksek kar marjlarının, özellikle fiyat indirimleri sonrasında artırılmasıyla rekabet ortamının bozulduğunu ve üreticiler üzerindeki baskının güçlendiğini açıkladı. Raporda, üretici işbirliğinin geliştirilmesi, tedarik zincirinin kısaltılması, ulusal kalite standartlarının oluşturulması ve denetimin güçlendirilmesi gibi önerilere yer verildi.

Komisyon, araştırmanın ikinci aşamasında ekonomik olarak daha zayıf bölgelere odaklanacak. Perakende pazarlarının yapısı, fiyatlandırma sistemleri ve süt ürünlerindeki ticaret detaylı incelenecek. Yetkililer, sektör oyuncularından gönüllü reform beklediklerini, aksi halde haksız uygulama ve hakimiyet istismarı tespit edilmesi durumunda yasal süreç başlatmaya hazır olduklarını vurguladı.